Bastiaan Meijer

Humor om het nationale trauma te verwerken

Er zijn weinig onderwerpen die zó gevoelig liggen dat er geen grappen over gemaakt mogen worden. De Tweede Wereldoorlog is hier een van. Zeventig jaar na de bevrijding begint in Duitsland beetje bij beetje de verwerking van het nationale trauma op gang te komen. Een voorbeeld is de film Er ist wieder da, waarin Oliver Masucci de rol van Adolf Hitler speelt die in 2015 tot leven komt. Betekent deze film het einde van een taboe op grappen over de oorlog?

‘Het is eigenlijk nog steeds vrij ordinair om te lachen om Hitler, maar het is wel een manier om met het verleden om te gaan’, vertelt Oliver, ‘Als je een persoon als Winston Churchill of Adolf Hitler belachelijk maakt, is het toch anders dan dat je grappen maakt over de slachtoffers en de gruweldaden van de Nationaalsocialisten. Lachen om een oorlog waar vijftig miljoen mensen zijn overleden, vind ik totaal niet grappig. Hier ligt voor hem ook een duidelijke grens, want met grappen over de slachtoffers kun je iemand die onder de oorlog heeft geleden heel erg kwetsen..’

Ik heb vaak als tiener in Spanje gehad dat een paar Oostenrijkers zeiden: ‘Hey je bent Duitser. Heil Hitler.’

Dit was één van de redenen dat hij heel erg heeft getwijfeld over het aannemen van de rol als meest gehate Duitser van de afgelopen eeuw. ‘Ik vond het héél erg lastig, want iedere Duitser heeft een bepaalde angst voor deze rol. Daarnaast is de vraag of je nog loskomt van het imago ‘die Hitler-acteur’. Uiteindelijk dacht ik reëel na en besefte me dat Hitler me toch nooit meer zou loslaten. Hij hoort bij Duitsland. Ik heb vaak als tiener in Spanje gehad dat een paar Oostenrijkers zeiden: ‘Hey je bent Duitser. Heil Hitler.’ En als ik toch niet los kan komen van Hitler, kan ik hem net zo goed spelen. Toen ik de rol speelde, hoopte ik vooral dat ik niemand trof die de oorlog zelf meegemaakt heeft. ’

In de film zit een scène waar de eindredacteur van een televisieprogramma een groep cabaretiers bij elkaar zet om Jodengrappen voor Hitler te verzinnen. Dit is een keerpunt in de film, vertelt Oliver: ‘Voor deze scène is Hitler relatief sympathiek, omdat hij vanuit zijn jaren-40 perspectief onze wereld beschrijft. Hij vindt veel hedendaagse spullen grappig. Zo wordt op de tv volgens Hitler vooral onzin uitgezonden, terwijl het een geweldig propagandamiddel is. In deze scène maken de cabaretiers vooral concentratiekampgrappen. Je merkt dat de stemming omslaat in de bioscoop. De bezoekers realiseren zich ineens dat het niet grappig is, maar dit wel is wat Hitler deed. De grappen komen achter elkaar en ze schuren steeds meer. Dit is de grens en vanaf dat moment kijkt men anders naar Hitler. Ze worden bang voor hem.’

‘Humor is de manier om met angsten om te gaan’

Toch draagt de film bij aan het verwerken van het nationale trauma, volgens de acteur. ‘Humor is de manier om met angsten om te gaan’ ,vertelt hij, ‘als er over een onderwerp wordt gepraat, is er voor mensen een kans om zich te ontdoen van hun angsten. Humor is volgens mij een hele goede vorm van het samen verwerken.’

3 thoughts on “Humor om het nationale trauma te verwerken

  1. Het is wel zo dat deze acteur wel in eens op de kaart staat. Maar het kan ook schadelijk zijn in deze tijd. 7% van de Duitsers denken nog steeds dat Adolf niet zelf de eindoplossing in gang heeft gezet. Dat ze dat buiten hem om deden. Zij bekijken het toch totaal anders.

    Buiten dat alles om zijn er nu nog bedrijven actief die groot waren in de tijd door Adolf aangezet, om voor het volk te produceren. Grote merken die we nu gebruiken en niet meer zien als iets uit zijn tijd. Auto, wasmachine, kelding, artiesten, acteurs.

    En dan wil men in eens Derrick niet meer vertonen omdat de speler ervan fout was in de oorlog. De rol die hij speelde was totaal niet fout. In tegendeel zelfs.

    Maar andere merken… worden nog steeds gemaakt, verkocht en vaak aangekocht.

    De grens ligt echt op geld verdienen. Niet om het verwerken ervan.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *